Nieuws

12 april 2019

Van de predikante ds. Anneke van der Zijp

Eerst Bach, dan Pasen

Hoe beleeft u de Veertigdagentijd? Deze vraag kwam in de afgelopen weken veelvuldig voorbij. Sommigen vertelden hoe ze voor zichzelf hadden besloten om zes weken lang de koffie of de koekjes te laten staan en hoe deze ogenschijnlijk uiterlijke stap hun juist dicht bij hun spirituele innerlijk bracht. Anderen besloten juist om iets wél te doen: kaartjes sturen, mensen bezoeken. En ik dan? vroeg ik me af. Wat doe ik om mij te bezinnen en voor te bereiden op het feest van de Opstanding? En terwijl ik halverwege de Veertigdagentijd een week lang ziek in mijn bed lag – en geen koffie en koekjes nuttigde – kwam het antwoord. Voor mij kan het geen Pasen worden zonder dat ik Bach’s Matthäus Passion heb gehoord. Eerst Bach, dan Pasen. Als het gaat om mijn theologie van het Kruis, dan ben ik schatplichtig aan Bach, meer dan aan welke theoloog dan ook.

Het begon allemaal in 1979. Muziekcentrum Vredenburg was net geopend en op 11 en 12 april speelde het Utrechts Symfonie Orkest de Matthäus Passion van J.S. Bach. Mijn moeder stelde voorzichtig voor of we dat zouden proberen. Het was het begin van een traditie dit tot op heden voortduurt: elk jaar gaan wij samen naar de Matthäus. Je kunt na veertig jaar wel stellen dat wij liefhebbers zijn. In het begin vond ik vooral de koralen mooi en de recitatieven van de evangelist uitermate saai – ik had pas een paar maanden Duits op school. Maar gaandeweg heb ik steeds beter leren luisteren en ontdekte ik elk jaar weer iets prachtigs wat ik nog niet eerder had gehoord.
Behalve een mooi muziekstuk is de Matthäus voor mij ook een spirituele beleving van het lijdensverhaal. De recitatieven, aria’s en koralen openen een dieper verstaan van het evangelie en trekken mij als luisteraar in het verhaal. Omgekeerd wordt het verhaal ook in mij getrokken. De blik wordt naar binnen gericht: Wie ben ik? Waar sta ik in de wereld? Welke personages, zoals ze naar voren komen in het verhaal, huizen in mijn ziel? Waar zit het licht en het donker in mij? Wie is Christus voor mij? Hoe draagt het verhaal mijn geloof? Zo is het luisteren naar de Matthäus ook een mystieke weg.

Een van de aria’s die mij diep raken is Erbarme dich. De evangelist heeft verteld hoe Jezus gevangen genomen is en Petrus op enige afstand is gevolgd. Hij wordt door omstanders herkend als volgeling van Jezus, maar hij ontkent driemaal ten stelligste dat hij erbij hoort: Ik ken die mens niet! Dan kraait de haan en herinnert Petrus zich dat Jezus had gezegd: Nog voor de haan kraait, zul je mij driemaal verloochenen.
Het moment dat de haan kraait is voor Petrus het moment dat hij tot inzicht komt. Hij zei dat hij die mens niet kende. En dat klopt, hij kent Jezus niet werkelijk. Maar ook zichzelf kent hij niet. Had hij niet immers stoer verkondigd dat hij zijn meester altijd nabij zou blijven? Petrus realiseert zich dat hijzelf, dat de wereld, dat alles anders is dan hij voor zichzelf geschetst had. Hij is een mens wiens hart vermorzeld wordt door schuld en schaamte. Er rest hem niets dan Gods barmhartigheid. Alleen die woorden kunnen nu nog klinken: Heb medelijden, mijn God, omwille van mijn tranen. Zie hoe hart en ogen voor u wenen, zo bitter.
Het Erbarme dich is het Kyrie eleison van de Matthäus Passion. Het zijn de enige woorden die een mens, die de mensheid, resten, als we ons realiseren waar we mee bezig zijn. De onbarmhartigheid, onverschilligheid, onrechtvaardigheid waarmee we elkaar zo vaak tegemoet treden. De arme aarde die zucht en lijdt. Terwijl we het toch meestal zo goed bedoelen. Ik voel mijn hart krimpen als ik deze aria hoor. Ik lijd mee met Petrus, met de Petrus in mij. Ik herinner mij de keren dat ik ook vol goede moed iets had bedacht, wat helemaal verkeerd uitpakte. Ik lijd mee met de wereld. Ik lijd mee met Christus die in de steek gelaten wordt, keer op keer, elk jaar weer, verlaten en gekruisigd. Ook door mij? Erbarme dich, meer heb ik niet. Neem deze woorden aan, God.

Na deze aria volgt een koraal die ons tot contemplatie brengt, waardoor we de aanwezigheid van God (hernieuwd) mogen ontvangen en ervaren. Het leven stopt niet bij de bede Kyrie eleison. Ook al zijn wij afgedwaald van God, en ook al zullen wij keer op keer weer afdwalen, de koraal zingt het vertrouwen uit dat ons tekort in het niet valt bij de grootsheid van Gods gunnende liefde:
Ik ontken niet de schuld,
maar uw genade en geduld
zijn veel groter dan de zonden
waarmee ik mij weet verbonden.

Genade is Gods antwoord op Erbarme dich, Kyrie eleison.
Zo geeft deze koraal al uitzicht op Gods antwoord op het duister in de wereld. Het duister dat zichtbaar wordt in de moord op Jezus. In ons verraad, verloochening, in ons menselijk tekort. Maar God laat het daar niet bij. De wereld blijft niet verzonken in dood en duisternis. God geeft zijn antwoord in genade, in licht en leven. Dat is het antwoord dat we vieren op Pasen. De dag waarop we ervaren dat Gods liefde sterker dan is haat, Gods licht sterker dan duister. Christus staat op uit de dood. En daarom kunnen wij zingen van hoop, van licht, van liefde en leven. Hoopvol zijn wij, sinds Hij ons liefhad.


Terug
  Meer informatie   Facebook   Twitter   ANBI-register Doopsgezinde Gemeente Utrecht
 
  contact maandblad privacy
  routebeschrijving nieuwsbrief disclaimer
  veelgestelde vragen inloggen  colofon
     
   
  © 2019 Doopsgezind.nl